Prikazani svi od ukupno 7 rezultata

Glasnik Zavoda za proučavanje kulturnog razvitka 4

Glasnik je publikacija koja je izdavana u Zavodu za proučavanje kulturnog razvitka od 1980. godine, sa ciljem obaveštavanja javnosti o aktivnostima Zavoda, istraživanjima i projektima koji su u toku, radu dokumentacionog centra, zavodskim izdanjima i dr. U okviru četvrtog broja Glasnika, nalaze se opisi završenih projekata, kao i opisi novih zavodskih publikacija. Na početku je dat Sadržaj, a na kraju Vesti o svim dešavanjima u Zavodu tokom poslednjih mesec dana. Takođe, nastavlja se sa objavljivanjem separata iz „Atlasa kulture SR Srbije“, publikacije na kojoj se radilo prethodnih godina.

Interesno organizovanje kulture, kulturna politika i kultura rada u SFRJ

U ovom istraživanju, Veselin Ilić polazi od ustavne reforme i usvajanja Ustava iz 1974. godine, smatrajući da su time konačno i normativno ispunjene neophodne pretpostavke za slobodno udruživanje i slobodnu razmenu rada i sredstava. Radi se o novom, demokratskom modelu društveno-ekonomskih i političkih odnosa koji se nazivaju interesnim organizovanjem kulture i kulturna politika. Time se ujedno pokazuje i novi društveni položaj radnika u društvenim delatnostima, pa i u kulturi, njihova prava, obaveze i odgovornosti. Zato autor u prvom delu objašnjava pojam interesnog organizovanja kulture, koje se temelji na samoupravnom organizovanju socijalističkog društva. Cilj je prevladavanje suprotnosti između sfere proizvodnog (materijalnog) i neproizvodnog rada (kultura), kao i humanizovanje i kultivisanje radnog i životnog ambijenta radnika. Ovo je osnova za samoupravno izgrađivanje kulturne politike kroz društveno-kulturne akcije radi osvajanja vrednosti kulture rada.

Kultura rada (Nacrt istraživanja)

Ovde je prikazan nacrt kompleksnog istraživačkog projekta „Kultura rada“ koji bi se sastojao iz nekoliko studija. Veselin Ilić najpre daje objašnjenje teorijsko-metodološke osnove projekta i obrazloženje osnovnih istraživačkih postupaka. U uvodu govori o poreklu i prožimanju rada i kulture, nastanku ideje o oslobođenju rada (prema Marksovoj teoriji), kao i o samom pojmu kulture rada iz jugoslovenskog ugla posmatranja. Prva glava odnosi se na samoupravno organizovanje rada u kulturi, pa je glavna tema kultura u samoupravnom socijalističkom društvu. Kultura rada shvaćena je kao jedinstvo rada i kulture; predstavlja sintezu čovekove delatnosti u radnom i slobodnom vremenu. Takođe, razmatra se i produktivnost rada u samoupravno organizovanom radu. Kultura rada uključuje u sebe i određena područja socijalne politike. Predstavlja jedno od značajnih područja kulture samoupravljanja, uključujući u sebe i razvijanje vrednosti društvene samozaštite radnih ljudi i građana. U drugoj glavi, autori govore o kulturi samoupravnih odnosa i kulturi rada. Kultura samoupravnih odnosa pokazuje se kao novi oblik demokratije. U sadržaju kulturnih delatnosti radnika u radnom i slobodnom vremenu nalazi se i smisao kulture samoupravnih odnosa. U trećoj glavi, autori razmatraju povezanost slobodnog vremena i kulture rada. Ističe se da se u promenama sadržaja kulture rada i shvatanja mesta i uloge kulture rada u društvu nalazi izmenjen odnos čoveka prema prirodnoj, radnoj i društvenoj sredini. U trećoj glavi se govori i o samodelatnosti, jer u savremenoj civilizaciji čovek sve veći deo slobodnog vremena ispunjava raznoraznim oblicima samodelatnosti. Dalje, razmatra se i značaj integracije fizičke kulture i kulture rada. Završna razmatranja posvećena su ukidanju suprotnosti između radnog i slobodnog vremena, a poslednji deo projekta sadrži studiju slučaja pod naslovom „Kultura rada u Prvom maju Pirot“. Nakon toga, u nacrtu su date: hipoteze, prilozi, bibliografija, upitnici, a predstavljena je i dinamika istraživanja. Na početku je dat Sadržaj.

Kultura radnog života

Ova studija predstavlja jednu od šest studija sa kojima je Jugoslavija učestvovala u realizaciji programa Međunarodne konferencije o kulturnoj politici održane u Helsinkiju 1972. godine. Studije, koje treba da se urade u periodu od 1975. do 1977. godine, pripremaju se u okviru Uneskovog programa iz oblasti kulture i u njima učestvuje po nekoliko zemalja, a takođe se organizuju i seminari na teme koje se obrađuju. Veselin Ilić je kao osnovni cilj ove studije postavio potrebu prezentovanja iskustva vezanih za istraživanje načina i mogućnosti uključivanja radnika u kulturni život. Pretpostavka je da fabrike i radionice čine polje u okviru kojeg bi saradnjom kulturnih delatnosti i drugih vrsta rada mogle da se obezbede bolji uslovi za zadovoljavanje kulturnih potreba ljudi koji iz više razloga ne učestvuju u sopstvenom kulturnom razvoju. Stoga se autor okreće izučavanju različitih metoda koje se koriste na radnim mestima u svrhu podsticanja učešća radnika u kulturnim delatnostima. Najpre se bavi određivanjem osnovnih pojmova i kategorija, kao što su: kultura radnog života, kultura rada, radna sredina, samoupravno organizovanje kulture i dr. Potom prikazuje odnose kulturne politike prema kulturi rada, prakse kulture rada u osnovnim organizacijama udruženog rada kod nas, odnose radnika i umetnika, mogućnosti korišćenja slobodnog vremena, aktivnosti kulture i obrazovanja radnika itd. Na početku je dat Sadržaj, a na kraju je prikazana radna varijanta Nacrta projekta studije „Kultura rada“ iz 1976. godine, za Uneskov program o kulturi, sa pitanjima i primedbama, upitnikom i nekoliko varijanti studija slučaja.

Kultura radnog života u „Prvom maju“

Ova studija predstavlja deo istraživačkog projekta „Kultura rada“, u čijoj je izradi učestvovalo nekoliko istraživača Zavoda za proučavanje kulturnog razvitka. Autor ovog dela istraživanja, Branimir Stojković, najpre daje osvrt na istorijski i društveni okvir nastanka „Prvog maja“ u Pirotu, fabrike koja proizvodi konfekciju i trikotažu, a u kojoj se veoma vodilo računa o uslovima rada, samoj radnoj sredini, kao i zadovoljstvu radnika. Izdvaja dve činjenice vezane za „Prvi maj“: da je to samoupravna radna organizacija koja efikasno ostvaruje osnovne ciljeve samoupravljanja; da je posebno naglašen procenat zastupljenosti ženske radne snage u ovoj grani industrijske proizvodnje. Potom, na osnovu ankete radnika, autor ispituje društveno-normativnu organizaciju preduzeća, kao i stvarno učešće radnika u samoupravljanju, pa i njihov odnos prema samoupravnom odlučivanju. Ono što je važno u samoupravno organizovanoj radnoj organizaciji poput „Prvog maja“ jeste i informisanje radnika, odnosno njihova obaveštenost o bitnim pitanjima, a potom i učestvovanje u donošenju odluka koje se tiču njih i njihove radne organizacije. Dalje, B. Stojković istražuje obrazovnu strukturu zaposlenih, planiranje i finansiranje obrazovanja i usavršavanja radnika. U petom delu studije govori o uslovima rada i uređenju radne sredine, a poseban osvrt daje na proces neutralisanja negativnih dejstava proizvodno-tehnološkog procesa na čoveka, kao i na estetsko uređenje radne sredine. Razmatra i postojanje službe za organizovanje kulturnih aktivnosti u okviru „Prvog maja“ (muzeja, biblioteke, KUD-a). Na početku studije dat je Sadržaj, a u okviru studije nalaze se i tabelarni prikazi.

Nauka i kultura kao stvaralačke subjektivne strane socijalističkog preobražaja (Nacrt istraživačkog projekta)

U nacrtu ovog istraživačkog projekta razmatraju se stvaralački potencijali nauke i kulture, koje se definišu kao procesi društveno sticanih i društveno širenih vrednosti. Predmet istraživanja je teorijsko promišljanje i empirijsko saznavanje nauke i kulture kao subjektivnih aktera proizvodnih snaga i socijalističkih (proizvodnih) odnosa. Pored toga, predmet istraživanja je i analiza odnosa idejno-političkih opredeljenja o društvenoj ulozi nauke i kulture i društvenoj praksi u okviru jugoslovenske zajednice. U radu se polazi od hipoteze da nauka i kultura imaju potencijal subjektivnih stvaralačkih snaga, ali da je zbog unutrašnjih protivurečnosti razvitka jugoslovenskog društva taj potencijal znatno umanjen. U tom smislu, ovo istraživanje ima za cilj da, otkrivajući te protivurečnosti i kroz teorijska promišljanja, doprinese njihovom razrešavanju, odnosno stvaranju preduslova za to da nauka i kultura dobiju aktivniju ulogu u socijalističkom preobražaju društva. Pored uvodnog dela, koji obuhvata pristup, predmet i društveni kontekst istraživanja, slede poglavlja koja se detaljnije bave posebno naukom, a posebno kulturom – kao stvaralačkim subjektivnim snagama samoupravnog društva. Autori smatraju da će istraživanje, koje je usledilo nakon ovog nacrta, dati rezultate čiji će cilj biti celovitije koncipiranje kulturne politike Jugoslavije.

Rad i kultura – Kultura rada

U ovom istraživanju, Veselin Ilić razmatra mogućnost određivanja kulture kao stvaralaštva, što nužno pretpostavlja stvaralačku prirodu rada koja se ne može istraživati samo u konkretnim i empirijskim oblicima rada u savremenom društvu. Autor ističe da je neophodno posegnuti za opštim sociološkim svojstvima rada u kojima se nalaze i tragovi stvaralačkog rada, prekriveni naslagama otuđenja nastalim u procesu istorijske podele rada. U istraživanju stvaralačkiih svojstava rada, koje su pretpostavka zasnivanja kulture kao stvaralaštva, čovek se javlja i kao subjekat i kao objekat rada, što ukazuje i na polivalentnost stvaralaštva rada u ljudskom tvorenju istorije. Kategorija „kultura rada“ često se sreće u teorijskim radovima, kao i svakodnevnoj upotrebi tadašnjeg jugoslovenskog društva. Kultura rada, kao oblik razvijanja kulturnih delatnosti u udruženom radu, našla se i u programskim dokumentima i odlukama društveno-političkih organizacija i samoupravnih organa. Postala je pomoćni termin ne samo u političkom govoru već i u stručnim i naučnim raspravama. Međutim, nedovoljno precizna upotreba ove kategorije istovremeno je izazivala istraživačko i naučno interesovanje, kao i često terminološko neprihvatanje. Stoga, ovo istraživanje detaljnije razmatra osnovne odrednice pojma kultura rada, bazirajući se na nekoliko osnovnih definicija ovog pojma. Zaključni stav autora jeste da se prava kultura rada pokazuje u uspostavljanju jedinstva rada, kao „carstva nužnosti“, i kulture, kao „carstva slobode“. Time se omogućava sloboda stvaralaštva u radu koja treba da izraste u sistemu slobodnog i neposredovanog samoupravljanja.